Bővebb ismertető
'7 ' ¦ '
ROZPRAWY
Rozprawy z dziejów oswiaty, t. XIII/1970
ÉVA FÖLDES
HEREZJE A OSWIATA W SREDNIOWIECZU1
Tendencje oswiatowe herezji i ich konsekwentne realizowanie w ra-k mach róznych ruchów swiadczq dobitnie przede wszystkim o ich spo-lecznym i politycznym charakterze, o stwierdzonym juz przez Engelsa fak-cie, ze w herezjach sredniowiecznych ideologia wyznaniowa jest tylko zaslon^, za którq kryjq síq ekonomiczno-spoleczne dqzenia warstw chlop-sko-plebejskich. W historii bowiem nigdy jeszcze nie bylo takiego ruchu rzeczywiscie religijnego, który wytyczylby sobie za eel oswiatQ, uswiado-mienie szerokich mas ludowych i tQ dzialalnosc realizowalby konsekwen-tnie przez cale stulecia i z coraz wi^ksz^ intensywnosciq, jak to czynily herezje. Ta konsekwentna realizacja mogla nast^pic tylko dzi^ki tendency om oswiatowym herezji chlopsko-plebejskich i ruchów ludowo-rewo-lucyjnych, wynikajqcych z walk ekonomicznych i politycznych i wi^zq-cych síq z nimi.
Jednym z glównych celów rozprawy jest wlasnie udowodnienie, ze nosicielem prawdziwych tendeneji oswiatowych byl lud pracujqcy, który
1 Studium niniejsze jest skrótem wiqkszej mojej pracy pt. Tendencje wycho-wawczo-oéwiatowe we wczesnych antyfeudalnych ruchach ludowo-rewolucyjnych, wydanej przez „Akadémiai Kiadó" w Budapeszcie w 1964 r.
PragnQ szczególnie podkreálic ofiarn^ pomoc, której, w zwiqzku ze zorganizowa-niem moich badan w Czechoslowacji, udzielil mi Petr Ratkos, pracownik Instytutu Historyczno-Naukowego Slowackiej Akademii Nauk oraz bezinteresowng pomoc ze strony pracowników i uczniów profesora Alta — w pierwszym rz^dzie Franza Hof-manna i Heinza Kelberta — która uiatwila mi prac«?. Pomoc ta byla tym bardziej cenna, ze tematykg tg z punktu widzenia historii wyehowania przede mng prawie wylqcznie zajmowali si^ wlasnie wymienieni historycy wyehowania w NRD. Na wyszczególnienie zasluguje tu w pierwszym rz^dzie profesor Robert Alt, który po-rusza dzialalnosc oswiatowo-wychowawcz^ herezji juz w swej pracy pt. Postqpowy Charakter pedagogiki Komenskiego, Warszawa 1957. Profesor Alt w toku rozmowy ze mn^ zwrócil uwag na r^kopis rozprawy doktorskiej Franza Hofmanna z 1954 r. pt. Studien über -pädagogischen Bestrebungen der Ketzerbewegungen vor und während der Reformationszeit. Otrzymana od autora kopia r^kopisu pod wieloma wzglQdami bardzo byla przydatna w mojej pracy.