Holland [antikvár]

VoorwoordZo vol als een ei, 20 glad als een spiegel, noemde een Nederlandse deskundige voor de ruimtelijke ordening zijn vaderland tijdens een internationaal congres. Hij oogstte met zijn uitspraak applaus. Want ruimtelijke ordening, daarin zijn de Nederlanders in het voorste gelid. En zo'n uitspraak pakt. Maar de Nederlander was niet origineel. De definitie stamt van de titel van een instructiefilm voor jonge metselaars. Toch doet deze achtergrondkennis geen afbreuk aan de waarde van de uitspraak: Nederland schijnt ei-vol. Er zullen nog maar weinig jaren nodig zijn en Nederland telt 13,5 millioen inwoners, dat zijn er op iedere gemiddelde vierkante kilometer 375. Om nog eens op andere wijze te laten zien hoe ei-vol het land wel is: Een-derde van de bevolking leeft in steden groter dan 100.000 inwoners, tweederden Ín steden van meer dan 20.000 inwoners. Nu is dit geen ongewoon verschijnsel. Er zijn meer streken in de wereld, waar dergelijke grote steden bijeenliggen als krenten in een brood. Maar bedenkelijker wordt dat, als het gebied maar een beperkte oppervlakte heeft en de leefruimte voor de in de steden samengepakte mensenmassa te nauw wordt voor een natuurlijke physieke expansie, nodig voor het geestelijk evenwicht. Daarom is de aanpak van de ruimtelijke ordening in Nederland een 20 belangrijke zaak. In de late middeleeuwen al gold met name het westelijke deel van Nederland, dat wat tegenwoordig in de vakliteratuur de Randstad Holland heet, als een stedenland. In het oude Europa bestonden er slechts twee overeenkomstige stedenconcentraties op een zo beperkt gebied, nl. Noord-Italic en Vlaanderen. Men behoeft Burckhardt en Pirenne maar te lezen om te weten, welke bijdragen deze steden hebben geleverd aan de cultuur van West-Europa. In Nederland waren het deze in grote vrijheid en zelfstandigheid opererende steden, die het land hebben gemaakt tot een handelsnatie, die in de zeventiende eeuw geheel West-Europa voorging, het met succes opnam tegen de wereldmacht Spanje en de schepper werd van een ongewoon rijk en genuanceerd cultuurpatroon op een tijdstip, dat elders in Europa de aristocratie in geloof en staat nog werden geëerd met aureool en lauwerkrans. In Holland werd de koopmansstand opdrachtgever van een vorst (de stadhouder) en schiep Rembrandt de personen uit het bijbelse leven tot mensen van vlees en bloed zonder starre vroomheid, zonder stralenkrans.Die z. g. Randstad Holland heeft de betekenis van eertijds behouden en nieuwe waarden aan de oude toegevoegd. Bovendien ontplooide ze zich tot een machtig industriecentrum. Slechts de nijvere steden langs de kust van de oude Zuiderzee konden niet meer mee toen de zee slib aanvoerde, die de havens verzandde. Schepen met een grotere diepgang, spoedig om hun groter laadvermogen een economische nood2aak, konden die havens niet meer bereiken. De activiteit van de reders verplaatste zich naar elders. De uitstraling van het oude Holland heeft zich inmiddels meegedeeld aan de rest van Nederland: In de economische structuur van het gehele land zijn industrie en handel de voornaamste middelen van bestaan.