Lazienki [antikvár]

WSTEP]^íicjeden z tych, co za Stanislawa Augusta bywaliw Lazienkach, zapisal i przekazal swoje z nich wraze-nia. Ale dotyczyly one przewaznie uroczystosci lubrozrywek towarzyskich, których terenem bj'la pod-miejska rezydencja1. Jej samej nikt ze wspólczesnychnie opisal. Nie doczekaly si? Lazienki swego Trcm-bcckiego jak Zofiówka, ani swego Naruszcwicza jak Powazki, ani swego Niemcewicza jak tysigcpolskich dworów i rezydencji. A jednak Trembeckibywai w Lazienkach czfstym gosciem, Naruszewiczmieszkal w nich przez dlugie lata, a Nicmccwiczowimial tu byc jeszcze za zycia wzniesiony pomnik naAmliteatrze. Nie opisal Lazienck i sam ich krölewskiwlasciciel i twórca - jak to uczynila twórczyni nie-borowskiej Arkadii choc pisai ch?tnie i duzo. Je-den tylko Szymon Bogumil Zug, architekt war-szawski stanislawowskiej epoki, zostawil kilkadzie-siíjt wierszy, które rzucajq pewne swiatlo na powsta-nic i wygljjd pierwotnych T.azienek.Zamilowani badacze przeszloäci Warszawy So-bieszczariski, Bartoszewicz przypomnieli w polo-wie XIX w. to swiadectwo, a dodawszy dort par?wiadomolci znalezionych w archiwach miejskichi starych rocznikach pism, próbowali na lamach ów-czesnego Tygodnika Illustrowanego", Kiosów",Ksi?gi áwiata" dac zarys historii Lazienek. Ich ar-tykulami zywilo si? nastepne pól wicku, przepisujijcw niezliczonych artykulach w czasopismach i kalen-darzach, encyklopediach i przewodnikach po War-szawie wci?z jedne i te same wiadomosci2.Wiadomosci te nie byly liczne ani nawet bardzo do-kiadne. Powtarzano tylko, ze Lazienki stoji na tcre-nie dawnego Zwierzynca ks. Mazowieckich, zeStanislaw August nabyl Zwierzyniec w 1764 r. za1 100 000 zl, ze architekci Fontana, Merlini i Kam-setzer wzniesli mu w latach 17671788 Palac i zespadkobiercy Któla sprzedali cal!! posiadlosc w roku1817 cesarzowi Rosji. Ponadto wymieniano juz tylkoszczególy majíice pewne znaczenie obyczajowe i aoeg-dotyczne, ale zadnego día dziejów sztuki.Z poczatkicm obecnego stulecia, wraz ze wzmozo-nym zainteresowaniem sztuk^ okresu Stanislawa Au-gusta, stalo si{ niezbfdne dokladniejsze poznanieglównej budowy tych czasów. Ale dotyczíjce jej do-kumenty byly rozproszone po archiwach i bibliote-kach Petersburga, Drezna, Berlina albo przechowy-wane w archiwach krajowych cz?sciowo nie uporz^d-kowanych, czfáciowo niedostfpnych.Praca niniejsza zapocz^tkowana zostala jeszcze przedpierwsz^ wojnq swiatowq. Ale wojna ta spowodowa-la, ze mozna bylo poczíjtkowo w r. 1916 opracowaci wydac jedynie rozdzial o palacu Na Wyspie. Poskonczeniu wojny, odzyskaniu archiwów i wywie-zionych z Lazienek dziel sztuki mogly byc opraco-wane w r. 1925 dalsze rozdzialy: Ermitaz, Amfiteatr,Dom Turecki, Lazienki po wyjeádzie Stanislawa Au-gusta. Jeszcze pózniej, w r. 1934, po udostfpnicniuarchiwum Popielów i archiwum Jablonny, zostalyogloszone dwa dalsze rozdzialy: o Zamku Ujazdow-skirn i o pawilonach parkowych3.W r. 1957 wszystkie te prace zostaly pohjczone i uzu-pelnionc nowymi rozdzialatiii; przez to powstala ni-niejsza, wzgl?dnie juz kompletna, monografía Lazie-nek. Obecnie ukazuje si? jej nowe wydanie zrewi-dowane i jeszcze uzupelnione.Ksiqzka traktuje nie tylko o samym palacu Na Wys-pie, lecz o calym zespole budowli wzniesionych naterenie Lazienek, czy tez uzywaj^c dawniejszej naz-wy Ujazdowa. Pierwotnym oárodkiem tego tere-nu byl Zamek Ujazdowski, nalezalo go wiec równiezomówic, a nawet, chc^c utrzymac porzqdek chrono-logiczny, od niego ksiíjzke zaczqc. Wlaáciwym tema-