Albrecht Dürer [antikvár]

Publikujcic trzecici ksiqzk( p0m>i(C0nq Dürerowi w jfzyku pohkim autor minien jest uiyjainieme czytdnikom, czym rázni si( ana od dwóch wydanych w roku içs6. Skomponowana z inicjatywy wydawnictwa niniejsza pu-blikacja stanowi jakby poszerzonn syntezf dwóch poprzednich, przeznaczomi día czytelnika nie majqcego bardziej wyspecjalizovianych zainteresowaú. Tekst eseju wstçpnego pozostal z drobnymi zmianami ten sam co w ksiqzce Dürer wydanej przez wydawnictwo „Sztuka" w roku 195«. Dodalem jednak obszeme omówienie poglqdów teore-tycznych Durera oraz jego wplywu i oceny jego sztuki. Nastfpnie znajdzie tu czytelnik bardzo skromny wybór tekstów autobiograficznych, listów i pism teoretycznych Durera, które wydam zostaty z obszernym komentarzem w publikacji Albrecht Dürer jako pisarz i teoretyk sztuki, jako tom V serii : „Teksty ?ródíowe do dziejóm teorii sztuki" mydawanej przez Panstwowy Instytut Sztuki pod redakcjq profesora Juliusza Starzynskiega. Ponadlo publikacja zawiera szereg tekstów dotyczqcych sztuki Durera napisanych przez humanistótv, písarzy i artystóv) oraz historyków sztuki od wspóíczesnych Dürerowi jego przyjaciól az do ostatnich dziel naukowych na temar jego osoby i sztuki. W ten sposób przedstawiona jest takze skala i rodzaj oddzialywania tíeórczosci Durera, znaczenie día europejskiej mysli o sztuce. W przypisach i bibliografii uzupelniono najnowsze prace dotyczqce tematu. Warszawa, luty 1967 J-B. PRZEDMOWA W roku 1496 autor oltarza Mariackiego Wit Stosz wyjecha! z Krakowa udajqc si? do kwitn^cego wów-czas miasta niemieckiego Norymbergi, gdzie sp?dzil pozostaíe mu jeszcze dlugie lata zycia. Swietny rze-zbiarz póznego gotyku, znajdujgcy si? wówczas u szczytu slawy, któr^ przyniósl mu krakowski oltarz, staí sí? od razu jednym z najwybitniejszych artystów Norymbergi. Jego sztuka, d^zenia i zain-teresowania artystyczne nie odbiegaly od tych, które znalazl w Norymberdze. Dzialajqcy tam Michael Wolgemut kierowal wielkim warsztatem malarskim, graficznym i rzezbiarskim, który swietnie reprezen-towal t? form? organizacyjn^ produkcji artystycznej, jaka wyksztaicila si? w krajach germahskich w okre-sie póznego gotyku. Jak Wit Stosz i inni artysci srodkowej Europy, tak i Norymberczycy u schylku XV wieku przejawiali tendencje „mieszczanskiego" i ekspresyjnego realizmu, wywodzqcego si? z prze-lomowej twórczosci niderlandzkich malarzy - Jana van Eycka i Rogera van der Weydena'. Sztuka byla día nich rzemioslem, które nalezy wykonywac sta-rannie i pracowicie, rzemioslem którego sens i fimk-cja spoleczna byly jasne i niew^tpliwe. Dostarczali oltarzy zamawianych día ozdoby kosciolów (jak Wit Stosz-oltarz Mariacki), nagrobków, które wznosili panujqcym oraz duchownym i swieckim dostojnikom (jak Wit Stosz - nagrobek króla Ka-zimierza Jagiellonczyka i prymasa Zbigniewa Oles-nickiego), malowali portrety coraz cz?sciej zama-wiane pod koniec XV wieku przez ksi^z^t, a takze przez rosnqcych w bogactwa i znaczenie patrycju-szy i kupców. iWaluj^c czy rzezbi!!c artysci starali si? o mozliwie dokladne i wierne odtwarzanie ele-mentów rzeczywistosci ; d^zyli do realizmu „su-mujqc" niejako szczególowe obserwacje i zestawia-jqc z nich obraz czlowieka czy natury. Zwracali uwag? na kazd^ zmarszczk? twarzy, na kazde zdzblo trawy, na odmiennosc powierzchni tkanin, kamieni, futer - rzadko jednak umielí przedstawic widzowi jednolit^, zwart^ i prost^ wizj? swiata. Potrafili ODRZEMIOStA DO «SZTUKI WYZWOLONEJ»