Dziecko w malarstwie polskim [antikvár]

^ ziccko jako temat artystyczncgo przczycia, równiez przczycia ujcjlego w lorniQ malarsk;), E B zawsze pelnilo funkcjq wzmagaj;iai silij wyrazu dziela szluki. I lo niezaiczn.c od epoki, E m kierunku artystyc/ncgo i postawy Iwórcy. W swcj plastyczncj konkrctyzacji bywalo dziecko M ß i wiclkini bóstwem, i wdziqcznym duchcm (amorki, aniotki, skrzaty, chochliki), modciem portrotu, a takze wspóluczcstnikicm zycia ludzkicgo, uchwyconcgo w scenach mítologicznych, bililijnycii, liistorycznych i rodzajowych. W malarslwie polskim motyw dziecka pojawial siq od najdawnicjszych czasów. W okresie sredniowiecza byl jednym z glównych clemcnlow tak znaczíjccgo Icmatu ikonografii kalolickicj jak wyobrazcnie Matki Boskiej z Dzieciiitkicm, byl glównym atrybutcm sccny Rzezi Nicwiniiitek, a w licznych kompozycjach religijnych wystqpovval w formie sztafazu. Jako samodziclny temat malarski zyskalo dziecko swe prawa w Polsce dopiero w epoce nowozylncj, kiedy to ustalll siç kanon przedstawieniowy portrctu. zarówno indywidualnego jak i zbiorowego. Jeszcze pózniej, dopiero w wicku XIX stalo síq tematem kompozycji poswiijconych wylíjcznie jeniu, godnym malarskicgo trudu glównym bohaterem obrazów. Podobnle jak wszystkic innc wijtki tcmatycznc, wyobrazenie dziecka ulegalo w dzicjach malarstwa polskiego stalej ewolucjl artystyczncj: od sredniowieczncgo odwróccnia uwagi od natury, poprzez jej na ogól wierne nasladowanic w epoce nowozytnej, po charakterystykq psychologiczn:i i eksperymenty formalne w dobié nowoczesnej. Tekq niniejszi} otwiera seria portrctów dzieciçcych nalezqcych do krqgu malarstwa dworskiego i szlacheckiego, wykonanych na zleccnie moznych, czíjsto królewskich mecenasów sztuki. Pierwszy z nich -«Portret królewicza Zygmunta Kazimierza Wazy» - namalowany zostal w latach 1645-47 przez nieokreslonego malarza polskiego. zwiqzanego przypuszczalnic ze srodowiskiem gdaiískim. UjQte w formq tonda popiersie kilkuletniego, delikatnego chiopca o ciemnych wlosach 1 wlelkich, zamyslonych oczach, ubranego w wykwintny, niodny strój z koronkowym kolnierzem, wykazuje typowe cechy siedemnastowiecznego portretu dworskiego, a jego szczególnym walorem jest micjkkosc modclunku 1 uroda dzieciqcego modela. Przypisywany Jerzemu Elcuterowi Szymonowiczowi-Siemiginowskiemu «Portret Marii Kazimiery z dziecmi» z okolo 1683 roku to swietny przyklad dworskiego dzieciqcego portretu grupowego. Jego modelami jest piqcioro dzieci Jana III. które, choc poddano wyraznym zabiegom idealizacyjnym i wkomponowane w antykizuj;ic;i calosc pelnij ukrytych tresci, majqcych popierac dynastyczn;) polityki? króla, zachowaly prawdziwosc swego beztroskiego, luksusowego dzieciiístwa. Portret zyjí^cego w XTV wieku kasztelana krakowskiego Nawoja z synami namalowany zostal w trzydziestych latach XVIII wieku przez Szymona Czechowicza. Jest to portrét swiadomie archaizowany, choc niewi^tpliwie wzorowany na siedemnastowiecznych portretach sarmackich. Trzej chlopcy. stoji[cy w hieratycznych pozach obok swego nieproporcjonalnie wiçkszego ojca - moznego szlachcica - noszij niemal identyczne stylizowane stroje ze zlotoglowiu i majq prawic identyczne dziccinne buzie, malo zindywiduallzowane, aie peine powagi i pewnosci siebie. Takle ujçcie modell, a takze podkreslenie wspanialosci stroju, mialo ewidentnie swiadczyc o ich uprzywilejowanej pozycji spolecznej, godnej protoplastów rodu Ossolinskich, na których zlecenie portrét zostal namalowany. Wizerunek osmioletniej Julii Duhamel wykonal Marccli Bacciarelll w szczytowym okresie swej dzialalnosci artystycznej. Ukazal w nim dziecko szczqsliwe, którego zycle uplywa w atmosferze bcztroski i zabawy; mówi o tym pogodny usmiech buzl o regularnych rysach, krjjgle cialko, kosztowny i modny strój, a takze trzymany w obji;clach kotck. Lsniacy subteinymi barwami, malowany lekkimi poci;igniçciami pqdzia portrét ten lí^czy mistrzostwo formy z trafnie wydobytym nastrojcm i nalezy do najlepszych polskich portretów dziecl(;cych XVIII stulecia. Wiek XIX to okrcs pelncgo rozkwitu portretu dzleclqccgo w malarstwie polskim. Szczególnle Interesujiic;) grupQ stanowl:) tu portrety dzieci artystôw. ze wzglqdu na emocjonalny stosunek twórcy do modela, a takze z uwagi na mozllwosc wlqkszej swobody w podejsclu do tematu. Do taklch portretów nalezy mlqdzy innyml «Syn artysly na kucu» Plotra Mlchalowsklego. Chloplec przedstawlony zostal z pelnym obiektywizmem. uchwycony na zywo w czasie przejazdzkl, bez pozy I romantycznej heroizacji. BezposrednloscI ujçcla towarzyszq tu duze walory malarskie - swobodny, jakby szklcowy modelunek, lekkosc faktury 1 nasycenle po mistrzowsku zestrojonym kolorcm. W slelankowej kompozycji Alcksandra Kotslsa «Dzlecl przed chati| w górach» grupka piqclorga dzieci wiejsklch bawlijcych slq na plerwszym planle stanowi niejako jeden z malowniczych elcmentów krajobrazu, w który zostala wkomponowana. Choc bosc 1 w zgrzebnych koszulkach - wszystkle sllczne, pulchnc 1 wesolc. stanowi;) wdzlqczny temat obrazu, w którym nleobcy artyscie oblektywlzm obscrwacjl zastqplony zostal scntymentalnym stereotypem. WIzerunkI dzlecl nalczq do typowego reportuaru tematów podcjmowanych przez jedn:) z najwybltnlcjszych polskich malarck - Olgq Boznahsk;i. W «Imlenlnach babuni» z okoto 1888 roku. a wiqc jednyni ze swych wczesnych dzlcl, artystka po mistrzowsku przcprowadza flzyczn;| I psychologlcznq charaktcrystykq malcj dziewczynki. przejqtej zbllzajijcym slq momentem skladania Imlenlnowych powlnszowaíí, Naslrój Intymnosci 1 odswlqtnoscl zarazcm oddaje Boznaiiska za poiuocq oszczqdnic stosowanych cfcklów plastycznych. SubtclnoscI tcchnlkl malarsklcj I swictllstosci barw, zharmonlzowanych z duzij wrazllwoscU|, towarzyszy tii naturalnosc 1 prostota ukladu kompozycyjnego, daj;|c w cfckclc dzlelo peine uroku 1 na wskros prawdzlwc.