Józef Brandt [antikvár]

w dziejach polskiego malarstwa drugiej potowy XIX wieku Józef Brandt jest postad^ tylez znacz^-c^, co kontrowersyjn^. Przez wie-le lat zaliczany, obok Matejki i Siemiradzkiego, do czolowej „trójcy" malarskiej, byl Brandt jednoczesnie dosc ostro pot^pia-ny przez cz^sc krytyki, podwaza-jqcej rang? dokonari artystycz-nych przywódcy polskiej szkoly malarskiej w Monachium, twór-cy glosnego nie tylko w kraju, lecz i za granic^, gdzie byi w tych czasach najbardziej znanym i ce-nionym malarzem polskim. Dia przykladowej ilustracji tych rozbieznosci w s^dach opinii ar-tystycznej warto przytoczyc glo-sy dwu licz^cych si? wówczas krytyków sztuki: Henryka Pi^t-kowskiego i Stanislawa Witkie-wicza. Pi^tkowski notuje: „Pier-wsze obrazy Brandta porywaly wprost mlodziez. Idee, zaledwie zaznaczone w podkolorowanych akwarelach Kossaka, duch trocha dzikiej poezji, bij^cy z jego rysunków, na tle przeszlosci osnutych, przeoblekaty si? w utworach Brandta w barwny ka-lejdoskop, poci^gaj^cy zyciem, ruchem, sil^. Brandt, pot?guj^c mysl Kossaka, przedstawil j^ w formie odmiennej, wprowadzaj^c do niej zywioty nie znane, wspa- nialosc koloru i wyrobion^, wy-soce e-leganckq sw^ technik?. Ja-ko wykonawca stan^l on od ra-zu w sprzecznosci z tym, co u nas dotychczas wytworzono, musiaí wi?c wplyw wywrzec; wplyw ten byl widoczny i przez czas jakis bardzo silny. Poza Brandtem sta-lo Monachium, które go urobi-lo, dalo mu slaw? i znaczenie". Jakze odmienn^ ocen? Brandta kresli Witkiewicz: „Talent kom-pilacyjny w rodzaju Brandta bie-rze gotowe motywa i srodki, za-prawia to pewn^ doz^ posiada-nych cech oryginalnych, pewne-go gustu lub maniery, i tym sposobem robi obraz, który w znacznej cz?sci jest kompilacj^ zr?cznie zamaskowan^. Na wy-stawie Brandta w Warszawie mozna bylo sprawdzic, przez ile alembików przedestylowaí on swój skromny material oryginal-ny. ( ) I nie ma takiego wyna-lazku nowego w malarstwie, któ-rego by on nie zastosowal, cingle wprowadzaj^c do swoich ob-razów wyniki doswiadczen i wy-silków innych artystów, a doda-j^c do nich swoje poczucie koloru, spryt w urzcjdzeniu ob-razu. ( ) Wskutek ciqglego ko-rzystania z ostatecznego rezulta-tu cudzych, cz?sto zmudnych doswiadczen i badan, wskutek u-