Maski [antikvár]

W S T E PObjçty jednym a ujielomóujiqcym tytulem Masek, cykl trzech utujoróuj fortepianoiuych Karola Szymanoujskiego (1. Szecherezada, 2. Blazen Tantris, 3. Serenada Don Juana)* byl skomponotrany vu latach 1915-16, a ujiçc nalezy do árodkouiego okresu tujörczego. Wiedenskie Universal-Edition, uj którego nakladzie ukazalo siç pierujsze ujydanie Masek, podaje datç 1919,Tytuly utujoróuj áuiiadcz^ niedujuznacznie, iz Szymanouiski szuka} podniet tujórczych poza obrç-bem doznaú czysto muzycznych, ze znajdouial siç uj orbicie silnych ujrazert literackich, a impresjonizm francuski oddzialyujal zapladniajfico na !ego luyobrazniç tujórczEi. A jednak zbyt uiqskie byloby ujmo-oianie sugestii tych tytulóuj u) sensie konkretnych zalozen programoujych, a ich realizacji diuiiç-kouiej - jako ilustracji tych czy innych obrazóui lub scenerii ujydarzen. Jedynie uj Tantrisie dadzq siç uchujycié áciálejsze poujií}zania z bezpoáredniq podnietq literackq, a mianoujicie ze znanym Szyma-novuskiemu dramatem niemieckiego poety Ernesta Hardta, uj którym Tristan vu przebraniu blazna (Tantris) przekrada siç na duiór króla Marka, by jeszcze raz zobaczyé umilomanq Izoldç. W taktach 54-58 mozna by odcyfrouiaé tragiczno-pocieszne ruchy przebranego uj strój bjazenski bohatera, którego jedynie pies (cztery suche szarpane dysonansome akordy taktu 90) mial rozpoznaé. Tutaj zama-skoujany jest tragiczny kochanek slynnej milosnej legendy celtyckiej (por. dramat muzyczny R. Wag-nera Tristan i Izolda, pod którego urokiem Szymanoujski przez dhigi czas siç znajdoujal), ale maska ta, podobnie jak caly cykl, ma vuieloiuarstujouje znaczenie, nie tylko boujiem móuii o masce, jakq Tristan naklada dia éujiata, lecz i o tym, ze ujszystko jest ui tej muzyce maskíj istotnych przezyé kompo-zytora, jego uniesien, szarpan i upojen.2ródel skomponoujania Szecherezady nalezy oczyiuiácie szukaó uj zainteresoujaniu Szymanoujskiego literature Wschodu (choÉby lekturq poetóuj perskich: vide cykle pieáni, III Symfonia, i arabskq). Pociqgala go egzotyka i mistyka obcych kultur, do których zblizyí siç chocby przez tak píodnq uj nastçpstuja podróz na Sycyliç. Nieujqtpliujie odegraîy tu rolç slyszane bezpoárednio dziela kompo-zytoróu) rosyjskich, chçtnie szukajqcych tematyki orientalnej (np. slynny poemat symfoniczny Rimskiego-Korsakouja pod tym sam^m tytulem). Zastanaujia jednak przy tym, iz uj listach i papierach kompozy-tora nie znajdujemy ujzmianek o bardziej umikliujych dociekaniach nad muzykq Bliskiego Wschodu folklorem, melody kq, skalami dzujiçkoujymi. Nie da siç tez pod tujorzjjiuo Szecherezady podlozyé zadnej okreálonej z Bajek z tgsiqca i jednej nocg, natomiast miele mozna tu znaleíé pouiiqzan z dusznq atmosfera íantastycznych opoujieáci, z ich ujschodniq sceneriq, bogactuiem nastrojóu) zmieniajqcych siç jak uj kalejdoskopie, które kompozytor poujolal do zycia sujq przebogatq ujyobraíniq tmórczq i nieslychang ujrazliujoáciq diujiçkoujg.Trzeciq pozycjq cyklu jest Serenada Don Juana. Chronologicznie byla ona pieruisza. Pierujszq [z tego noujego cyklu] cytujemy list Szymanoujskiego ujedlug monografii S. í.obaczeiuskiej pt. Sérénade de Don Giovanni, juz koiiczç [ ] Pomimo peujnego parodystycznego** stylu daleko tniçcej ujarta od tamtych odysejskich sztuczek." (Kompozytor mial tu nieuiqtplimie na rnyáli Metopg i zapeujne Mity.) Szecherezada poujstala na koncu, jednak kompozytor uiozyl utujory do druku uj odmrotnej kolejnoáci, majqc nieujqtpliuiie na ujzglçdzie zamkniçcie cyklü kompozycjq najbardziej eruptyujnq i mir-tuozoujskq. I tu da siç odgadnqé bogaty szereg podniet literacko-muzycznych, a na peiuno i ujlasnych zycioujych przemyslen i doznan, które podniecily fantazjç tujórczq Szymanoujskiego. Poprzez Mozarta do Przerwanej serenadj; impresjonistycznego preludium Debussy'ego, i blazeúskiej" Alborada Ravela, poprzez parodiç do glçboko tragicznego losu uuiodziciela, pokryujajqcego suje namiçtnoaci sza-taúskimi paroksyzmami chichotu (takty 47-52 i in.). Wiçc znouiu maska, zamaskoujana praujda o cier-pieniu, o ujiecznym rozdiujiçku natury ludzkiej.* W pierujszjjm ujgdaniu podarle si! dujujçzyczne Igtutü (niemiecki i francuski). Oto brzmienie francuskie: MASQUES. Trois morceaux de piano. i. Shéhérazade, 2. Tantris le Bouffon, 3. Sérénade de Don Juan." Podkreálenie moje Z. D.