Paulus van Vianen tekeningen van een zilversmid [antikvár]

Inleiding In de kunstgeschiedenis geldt Paulus van Vianen (ca 1570-1613) als een prominent edelsmid en graveur die aan het hof van keizer Rudolf 11 in Praag in hoog aanzien stond en van het zelfde niveau werd beschouwd als de toonaangevende meesters. Alle besprekingen en opstellen die vanaf Sandrart tot op heden aan hem werden gewijd maken bijna uitsluitend gewag van zijn edelsmeedkunst; pas in de laatste decennia zijn er enkele artikelen verschenen die de aandacht vestigen op zijn belangwekkende tekenkunst. Op grond van de kwaliteit van zijn tekeningen behoort hij tot de meest prominente landschaptekenaars van zijn tijd. Zijn kunsthistorische betekenis wordt eerst recht duidelijk in samenhang met de ontwikkeling die de weergave van de realiteit omstreeks 1600 doormaakt. Hoewel hij zijn hele leven - met uitzondering van zijn leerjaren in Utrecht - in het buitenland vertoefde en Italiaanse en Duitse invloeden op zijn werk onmiskenbaar zijn, moet zijn werk toch in hoofdzaak tot de Hollandse edelsmeed- en tekenkunst worden gerekend. De laatste jaren is de edelsmeedkunst van Van Vianen nauwkeuriger bestudeerd. De belangrijkste studie is wel de monografie van J.R. ter Molen over de edelsmeedkunst van de familie Van Vianen, die binnenkort verschijnt. A1 is het aantal behouden gebleven tekeningen van Van Vianen gering vergeleken bij het massale oeuvre van de grote Hollandse meesters van omstreeks 1600 - Goltzius, Jacob de Gheyn, Bloemaert - en al is zijn thematiek beperkt, toch zijn er zeker twee redenen die een publikatie van zijn oeuvre in een monografie rechtvaardigen: in de eerste plaats om de kunsthistorische betekenis ervan, maar ook omdat slechts een klein aantal tekeningen betrekking heeft op het edelsmeedwerk van de kunstenaar. Het merendeel van zijn getekende oeuvre bestaat namelijk uit landschaptekeningen die los staan van het edelsmeedwerk. Er zijn ongeveer honderd bladen van hem bekend, de schetsen op de achterzijde van de bladen inbegrepen. Dit aantal is waarschijnlijk slechts een fractie van wat hij in zijn leven heeft gemaakt. Deze veronderstelling is gebaseerd op het feit dat het grootste deel van de bewaard gebleven tekeningen afkomstig is uit een körte periode van zijn leven, namelijk uit de twee jaar die hij in Salzburg doorbracht. Het kleine aantal tekeningen uit zijn glansperiode in Praag doet vermoeden dat een groot deel van de daar ontstane bladen verdwenen is, wellicht ten gevolge van de pestepidemie van 1613-1614, waar de kunstenaar waarschijnlijk ook zelf het slachtoffer van werd. Zijn tekeningen zijn verspreid over welhaast alle verzamelingen van enige betekenis die Európa kent; de prentenkabinetten van Berlijn, Amsterdam en Boedapest bezitten het grootste deel. Een vijfde deel van de in de catalogus opgenomen tekeningen wordt hier voor het eerst