Polska Sztuka Ludowa Czerwiec-Lipiec-Sierpien 1948 [antikvár]

SZTUKA LUDOWA - SZTUKA LUDÓWSztuka ludowa, rozpatrywana w skali ogólnoludz-kiej, posiada dwa oblicza: 1) narodowe, na które skladajq siq odrçbnosci, wlasciwe tyUco pew-nej gruple etnicznej, oraz 2) miçdzynarodowe, a raczej ogólnoludzkie, wytworzone przez spól-notç stylowq sztuki naturalnej, wypiywajqcej z podstawowych i wrodzonych praw ksztaltowa-nia artystycznego, tk-wiqcych w psychice czlo-wieka.Pierwsze oblicze zostalo zauwazone i podkreslone w wieku ubieglym, gdy nichy narodowe równiez i w sztuce ludowej szukaly potwierdzenia swycli odr^bnosoi. Drugie zas odkryto dopiero w wieku dwudziestym, jako wynik porównywania jakosci oraz charakteru naiodowych cech i walorów sztuki ludowej. Komis]a Wspólpracy Intelektual-nej ligl Narodów podjçia nawet prőbç uzycia sztuki ludowej jako jednego ze srodków do zbli-zenia do siebie ludów swiata. Na jej propozycjç, wysuniçt^ z inicjatywy Podkomisji Nauki i Sztuki, zwolany zostal w Pradze, w roku 1928, Miçdzyna-rodowy Kongres Sztuki Ludowej, którego celem' bylo jak pisze profesor Sorbony Henri Focil-lon stworzenie takiego obrazu sztuki ludowej, w którym cediy narodowe nie przeszkodzilyby widzenlu silnych zwiqzków, Iqczqcych formy o róznych odcieniach, lecz sobie nie obce '). Na te wlasníe zwiqzki chcialbym wskazac przed rozpatTzeniem zespolu eksponatów, zgromadzo-nych na wystawie Polsklej Sztuki Ludowej w Krakowie. Ze zwiqzki te istniej^, i to w stopniu zna-cznie silniejszym, niz zwyklo siç przypuszczac, swiadczq nie tylko liczne reprodukcje dziet wy-stawy krakowskiej, zamieszczone przy nastQpnym artykule, ale w sposób uderzaj^cy zestawienie figury, wyrzezanej przez nieznanego swi^tkarza polskiego (ryc. 1, 2) z rzezb^ murzynskq, pocho-dz^cq z afrykanskich bylych kolonii nlemieckich II avait surtout pour objet de susciter des comparaisons et d'établir les grandes lignes d'une sorte de tableau idéal ou le classement par nationaUté n'empecherait pas de voir avec force les liens qui unissent tant des formes diversement nuancée, mais non pas étrangeres les unes aux autres. (Art populaire. Travaux artistiques et scientifiques du 1-er Congres International des Arts Populaire, Prague 1928. Str. X).J. G.(ryc. 3). Zestawienie to dowodzi bezspornie, ze styl ludowy posiada zasiçg ogólnoludzki a poszcze-gólne jego analogiczne odmiany powstajq bez kontaktu z sobq w róznych, czçsto bardzo odle-glych od siebie, punktach globu ziemskiego. Bez-imienny rzezblarz ludowy polski, twórca wymie-nionej figury, znalezionej we wsi Wçglowice po-wiatu l^czyckiego, z pewnosci^ nie widzial w zy-ciu swoim zadnej rzezby murzynskiej, bo wów-czas nie smialby dawac jej poganskich ksztai-tów zagadkowej postaci, umieszczonej przez niego wsród narzçdzi m^ki pod krzyzem, tym bar-dziej, ze postac ta zdaje siç wyobrazac samego Chrystusa. A jednak podobienstwo zasadniczych form obydwu figur jest uderzaj^ce i przynosi jeszcze jeden dowód istnienia wspólnoty pojçcia piçkna i zasad ksztaltowania artystycznego nawet u tak odlegiych kulturalnie od siebie ludzi, jak polski wiesniak i afrykanski murzyn. Przyjrzyjmy si^ na czym polega ta wspólnota i podobienstwo na zestawionych figurach. Wynikajq one z anaturalistycznego uj^cia postaci, widocz-nego w obydwu rzezbach, a przede wszystkim z zastosowania podobnego schematu form w par-tii tuíowia. W jednej i drugiej, r^ce zostaly skom-ponowane w prostok^t, zamykaj^cy ksztaltem swym ramowym tuíów, oddzielony od r^ dwo-ma szerokimi pustymi polamí. Powstaíy w ten sposób geometryczny, prostokqtny porzqdek uformo-wania cz^sci centralnej íigury wzbogacony ryt-mem pionowych linii i znajdujqcych siç mi^dzy nimi plaszczyzn, oraz odmaterializowany w du-zym stopniu lekkosciq, osiqgniçtq przez wprowa-dzenie szerokich wyciçc dominuje w obydwu rzezbach i spokrewnia je ze sobq. Tu siç jednak podobienstwa koncz^, a zaczynajq róznice. W partii glowy rzezba polska, w ogólnym swym charakterze, zbliza siç bardziej do natura-lizmu, murzynska zas jest konsekwentnie abstrak-cyjna i utrzymana kompozycyjnie w duchu i l^cz-nosci z tulowlem. Wprost odwrotnie przedstawia siç stosunek do naturalizmu w partii nóg: rzezba polska uksztaltowana jest abstrakcyjnie, tworz^c uklad dekoracyjny, symetryczny do osi pionowej calej figury i przez to z ni^ zwi^zany, murzyn-