Sonata [antikvár]

T*7poíoujie lüieku XVIII S7xzególne zainteresoiDunie áiuiato muzyczneo Ruropy skupialo sii; ua po-* íozonyin iiad Renein mieácie Mannheimie, siedzibie slyiinej orkieslry elektora Palatyiiatu. Dzialal-noáé ujyámienitych muzykóuj naiezqcych luóujczas do orkieslry maiinheimskíej byla ujszeclistroniío, a zoslugi ich sq luielorakie. Zaiudziçczamy iin lulçc poiustonie formy sonntoiuej. którq Beethoven dopro-luadzil do szczytu doskonaloáci. Róiuniez uj symfonice koinpozytorzy inannheimscy zaznaczyli suie no-luatorskie dqzeiűa. Choé pisali symfonie w roziniorach i treáci jeszcze raczej skromne, to jednak stiuo-rzyli formç kompozycji, która w dalszym rozuioju poprzez liiiórczoáé Haydna i Mozarta miola dojsé UJ sujojej epoce klasyczuej do luspanialego rozkiuitu.Niezaleznie od tych nieiuqtpliiuych zaslug przypisuje siç inuzykoin maiinheimskim iiiejednq u>arto-ácioujq innoiuacjç uj dziedzinie instrumentacji, a takze stosouianie iiou)ych i na ouje czasy szcze^ólnie ciekaujych efektóiu dynamicznych, jak np. crescenda. diminuenda, siorzata ilp. - Wszystko to ujska-zuje, ze w Mannheimie muzykowano z zamilowaniem i kulturq. Atmosfera taka spr/yjala oc/yuMScíe to/.-irojouji tujórczeipu przebyvuaj^cych tam kompozytoróuj. VVyliczenie ich u)szystkich zajçloby nom ujiele miejsca. Tutaj móujíó bçdziemy tylko o rodzínie Stamicóuj, ktorych nazujisko Niemcy piszq Stamitz". choé naujet kronikarz Chr. Fr. Schubart pedaje je poprauinie. Wspomina o tym W. J. Wasieleujski u) sujej ksiqzce Die Violine und ihre Meisler.Do niedaiuna zasJuzeiii Stamicouue, podobnie jak FrantiSek Benda, Václav Vodicka, Václav Pichl. Václav Kalivoda, uchodzili za niemierkich kompozytoróui. nou)Sze jednakze badania naukoujcóuj czeskich ujykazaiy ich pochodzenie slomiartskie; byli oni z urodzenia Czechami. Faktu tego nie moze podaé w tpliujoáé dziaialnoáé Stamicóuj na terenie Mannheimu, gdyz elektor Palatynatu ujerbou^al chçtnie do sujej doskonalej orkiestry ujielu zagranicznych instrumentalistóuj. cieszqcych siç zasíuzonym uznaniem UJ rodzinnym kraju.Rodzina Stamicóu) ujydala kilku znanych muzykóu). Wáród tych ujybitn^ dzialalnoéé rozujinçli Jan KareP i Karel Stamicouiie. Jan Karel Slamic urodziJ siç u) r. 1717 w Brodach Niemieckich lu Czechach, a umarl w r. 1757 uj Mannheimie. Syn jege najstarszy Karel, urodzony uj Mannheimie 7 maja 1746 r., jest autorem sonaty iia viola d'amore i bas niecyfroujana, bçdqcej przedmiolem niniejszej pracy.Karel Stamic zaujdziçcza suje ujyksztalcenie muzyczne ojcu. Po ukoi^czeniu nauki stal siç w r. 1762 czionkiem orkiestry nadujornej uj Mannheimie. Jednakze zqdny ujrazen, nie zadoujolii siç ureguloujanym trybem zycia uj orkiestrze mannheimskiej i od r. 1770 podejmoujal liczne objazdy koncertouje, bçd^c doskonalym uiirtuozem m grze na altóujce i viola d'amore. Koncertoujal czçsto uj Niemczech, Austrii a namet w Rosji. Wystçpoujai róujniez z poujodzeniem na koncertach uj Paryiu i Londynie? W tymze czasie byl przelotnie koncertmistrzem ksiçcia Noailles uj Paryzu. a uj latach 1789-90 proujadzii koncerty mifoánikóuj muzyki uj Kassel. Umart uj r. 1801 uj Jenie, gdzie od r. 1794 piastouial stanoujisko dyrektora muzyki.Obok sujej ujielostronnej dzialalnoáci estradoujej, którq zyskat sobie ujiele uznania, Karel Stamic oddaujal siç tujórczoácí kompozytorskiej. Stiuorzyl m. i. liczne symfonie, kiuartety, sonaty, a naujet dujie opery. Z jego dorobku kompozylorskiego tylko czçaé utujoróu) ukazafa siç uj druku.Dzielo niniejsze, zatytuioujane Sonata per la viola d'amore e basso, pouistalo zapeiune uj ziuiqzku z dziaialnoáci^ koncertouj^ Karela Stamica na viola d'more, instrumencie, który nieslusznie poszedl uj zapomnienie; usuniçty z uzycia, dziá luszçdzie przézyuja sujój renesans i pozyskuje coraz ujiçcej zujo-lennikóuj.Opracoujanie niniejsze] sonaty opiera siç na ujydaniu Breitkopfa i Hârtia uj Lipsku. Bas nie jest cyfroujany. Ponieujaz autograf byl niestety niedostçpny, trudno orzec, czy oryginalny rçkopis^ zaujiera cyfrouianie. Realizujqc bas niecyfroujany staralem siç uujzglçdnié cechy stylu szkoíy mannheimskiej.Pod ujzglçdem formy sonata Stamica ujykazuje jeszcze znaczne podobienstujo ze schematem staro-ujioskiej sonaty da chiesa XVII ujieku. Wskazuje na to ugrupoujanie i nastçpstiuo poszczególnych - czç-áci: Adagio - Allegro - Adagio - Menuetto (Allegretto). Wszakze juz uj ekspozycji II czçaci zaryso-' Níektóre íródia (m. i. Riemann) podajq jako drugie imiç Václav. nie Karel. Sprau;a ta jednakze nadal jest nieivjjjaániona. ^ Rçkopis bi^I dawniej w posiadaniu Towarzystiua Mitoáników Muzyki (Gesellschaft der Musikfreunde) lu Wiedniu.