Studia Russica XVIII. [antikvár]

Studia Russica XVIII. (Budapest, 2000), pp. 6-12.Zofía AbramowiczNazwy osobowe Bialostocczyzny XV-XVII w. jako odbicie kontaktów jfzykowych i kulturowych w Wielkim Ksi^stwie LitewskimDzisiejsza Bialostocczyzna wlacza duzq, czqsc historycznego Podlasia. W przesz-losci ziemie te wchodzily w sklad Wielkiego Ksi^stwa Litewskiego (dalej WXL). Jak dot^d brak calosciowego opracowania stosunków jqzykowych, kulturowych i socjolo-gicznych zachodz^cych na terytorium WXL, chociaz pojawiaj^ce siq publikacje zaczy-naje!. wypelniac t? luk? w badaniach jqzykoznawczych (Bednarczuk 1992: 55; p. tez Materialy konferencji Jqzyki w WXL ", 1998).Wiedzy ojqzyku, jego funkcji i jakosci moze dostarczyc antroponimia XV-XVIII w., cz^sciowo zebrana w Slowniku historycznych nazw osobowych Bialostocczyzny (dalej SHNO). Analiza materialu nazewniczego z pewnosciq. nie wyjasni wszystkich problemów jqzykowych, niemniej jednak moze rzucic pewne swiatio na procesy fonetyczne, slowo-twórcze i leksykalne zachodz^ce w poszczególnych jqzykach, wchodz^cych w sklad mo-zaiki j^zykowej WXL. Nalezy pamiqtac, ze w XV-XVIII wieku ziemie WXL zamiesz-kiwaly rozne narody i grupy etniczne, posluguj^ce siq wlasnym j^zykiem lub gwar^. i jednoczesnie jqzykiem kancelaryjnym, co prowadzilo to do interferencji jqzykowej (p. Weinreich 1979).Stosunki etnolingwistyczne zachodz^ce na obszarze WXL znajduj^ odbicie w histo-rycznej antroponimii Bialostocczyzny. Nazwy osobowe pochodne od etnonimów pot-wierdzajq. obecnosc na tych terenach takich grup etnicznych jak: Polacy, Slowianie wschodni: Bialorusini, Rosjanie i Ukraincy, Litwini i inni Baltowie, Szwedzi, Tatarzy, Turcy, W^grzy, Zydzi, Cyganie i in. (por. referat L. Citko).Kazda z wymienionych grup etnicznych posluguj^c si? wlasnym etnolektem i jednoczesnie jqzykiem kancelaryjnym wnosila do jqzyka kancelaryjnego pewne cechy wlas-nego etnolektu i odwrotnie, do wlasnego etnolektu wprowadzala pewne elementy i zjawiska charakterystyczne día j^zyka kancelaryjnego. Jako j^zyk kancelaryjny WXL funkcjonowal do XVIII wieku zachodni wariant staroruskiego jszyka prawnego (Bednarczuk 1992: 61). Oprócz tego na równi z nim uzywana byla lacina, jqzyk polski, j^zyk cerkiewnoslowianski (zob. Bercoff 1998: 18).Zabytki pismiennictwa XV-XVIII wieku zwlaszcza z terenów historycznego Podlasia pisane byty po lacinie lub w j^zyku polskim, a raczej odmiance tego j^zyka nasy-conej bialorutenizmami i leksykalnymi lituanizmami. Material onomastyczny ilustruje osobliwosci tej odmiany polszczyzny kresowej w dziedzinie fonetyki, leksyki i slowo-twórstwa.Przechodz^c do analizy zjawisk j^zykowych znajduj^cych odbicie w antroponimii tego okresu nalezy podkreslic, ze w duzej mierze s^ one zalezne od typu nazwy osobo-wej: zmiany fonetyczne najpelniej uwidaczniaj^ siq w imionach, zwlaszcza chrzescijan-skich, zas interferencja j^zykowa na poziomie leksyki i slowotwórstwa - w nazwiskach.Badajee zmiany fonetyczne zachodz^ce w imionach chrzeácijanskich nalezy pamÍQtac o podstawowych czynnikach warunkuj^cych te zmiany: 1) z jak^ tradyej^ kulturow^ chrzescijanstwa jest zwi^zana grupa etniezna, której imiona badamy; 2) jakq. drog^ prze-nika imi? do systemu antroponimieznego badanej grupy etnieznej i w jaki sposób prze-biega proces jej adaptaeji w j^zyku narodowym.