Wladyslaw Goscimski [antikvár]

Zjawiska wyst?puj^ce w kr?gu twórców, wyrazaj^cych osobiste odczucia w swoich dzielach, rodz^ czfsto pytania: czy sztuka wspólczesna moze zachowac cechy narodowe, czy tez musi przeobrazic w uniwersalny j?zyk swego czasu, dia którego granice nie mialy istotniejszego znaczenia. Dotychczasowe obserwacje zdaj^ si? potwierdzac przekonanie o trwalosci cech narodowych, dosc trudnych do wyeliminowania. Jest to szczególnie dostrzegalne w malarstwie przedstawiajqco figuratywnym, chociaz i przedstawicielom abstrakcjonizmu nielatwo jest ukryc swoj^ narodowq przynaleznosc. Sztuka Wladyslawa Goscimskiego, znanego w Polsce malarza-batalisty, nie bfdzie wifc w petni zrozumiala, jesli nie uwzglgdnimy naturalnego podloza, z którego wyrosia. Na charakterze sztuki polskiej zawazyiy w znacznym stopniu dzieje naszego kraju, który pocz^wszy od zgonu Jana III (1696), pozostal w mniejszej lub wigkszej zaleznosci od swoich potgznych s^siadów. Okresem juz nieomal „biblijnej" niewoli byly lata 1795-1918, kiedy Rzeczpospolit^ wymazano z mapy Europy. Na sztuce polskiej spocz^l wówczas obowi^zek przechowania tych wartosci, które by pozwolily przetrwac, zachowuj^c narodow^ tozsamosc. Maj^c swiadomosc takiego poslannictwa, rozwijaía si? sztuka polska na przestrzeni XIX stulecia w kierunku gloryfikacji utraconej wolnosci, pokrzepienia sere. Kiedy w roku 1918 Polska odzyskala niepodleglosc, trudno bylo zerwac z dotychczasowe tradyejg. Dlatego tez pomimo rozwoju sztuki nowoczesnej nadal istnial nurt sztuki nawi^zuj^cej do dotychczasowych doswiadezen, pragn^cy zachowac i kontynuowac jego moralizatorsko-dydaktyczne walory. Innymi siowy, kiedy artysei nowoczesni faworyzowali w sztuce wartosci autonomiezne, rozwijaj^ce sig poza sfer^ zagadnien spoiecznych, politycznych i narodowych, to kontynuatorzy realizmu pragngli zachowac poslannictwo sztuki, jej duchowe przewodnictwo. Historyczne i batalistyczne malarstwo XIX stulecia bylo bowiem na równi z literatur^ sumieniem narodu, ,,arkg przymierza pomifdzy dawnymi a nowymi czasy". Tak^ wlasnie rol? spelnialo historyczno-moralizatorskie malarstwo Jana Matejki (1838-1893), Juliusza Kossaka (1824-1899) i Artura Grottgera (1837-1867) -zeby wymienic najwazniejszych nauczycieli i przewodników narodu. Wladyslaw Goscimski, urodzony w 1904 roku, wzrastal w atmosferze kultu ich twórczosci. Apoteoza polskiej tradyeji szlacheckiej, zawarta w dzieiach Juliusza Kossaka, i martyrologia powstania styczniowego 1863 roku, utrwalona na kartonach Artura Grottgera, zlozyly si? na pierwsz? edukaejf przyszlego artysty, ksztaltuj^c jego estetyezne i patriotyezne pogl^dy. Szczególnie jednak bliskie mu bylo malarstwo Aleksandra Orlowskiego (1777-1832) i Piotra Michalowskiego (1800-1885), poprzez swój dynamizm, ekspresj? i bezposredniosc narraeji. Pierwszym kontaktem z malarstwem bylo mlodziencze zapatrzenie si?